5 października jak co roku poprzez symboliczne złożenie wiązanek oraz zapalenie zniczy upamiętniamy rocznicę ofiar masakry Żydówek Francuskich – Więźniarek Karnej Kompanii Kobiet podobozu KL Auschwitz-Birkenau Bor/Budy, to już 84-ta rocznica tych tragicznych wydarzeń.
Przypomnijmy historię tego wydarzenia: pierwsze więźniarki przybyły do Frauen Strafkompanie Bor/Budy w czerwcu 1942 roku, po dwóch miesiącach pozostałe jeszcze przy życiu kobiety skierowano do KL Birkenau. Kolejne więźniarki z KL Auschwitz zostały skierowane do Karnej Kompani Bor/Budy 25 lipca 1942 roku, były to młode więźniarki Żydówki francuskie traktowane przez SS jako komunistki, w tej grupie było też kilka Polek z emigracji do Francji. Zakwaterowano je w budynku szkoły, tak samo jak poprzednią grupę Polek, rozmieszczono je po części w pomieszczeniach na parterze oraz na strychu budynku.
W nocy 5 października 1942 r. sześć więźniarek funkcyjnych (min. Elfriede Schmidt – nazwana „królową siekiery”) razem z SS-manami pilnującymi Karnej Kompanii od zewnątrz ogrodzenia, dopuścili się zbrodni na przebywających w budynku francuskich więźniarkach. Wywiązała się bójka, która przeistoczyła się w bestialską, nieludzką masakrę. Z rąk funkcyjnych i SS-manów używających pałek, siekier i podobnych narzędzi zginęło około 90 więźniarek. Ich zmasakrowane ciała zostały na następny dzień załadowane na ciężarówki i wywiezione do jednego z krematoriów KL Birkenau.
Śledztwo w tej sprawie przeprowadzone przez obozowe gestapo na rozkaz samego Komendanta Rudolfa Hossa, które na zlecenie SS-manów dokumentował na fotografiach jeden z więźniów obozu Wilhelm Brasse (numer więźniarski nr 3444), zostało umorzone, a wszelakie dowody starano się już w tamtym czasie pozacierać. Komendant nakazał zniszczenie negatywów zostawiając tylko jedną kopie – być może te zdjęcia przetrwały i nadal są w czyiś rękach.
Znamy historyczny przebieg tego brutalnego wydarzenia, niestety nadal są to bezimienne ofiary obozu KL Auschwitz i Holokaustu. Nie zachowała się żadna znana nam dokumentacja poobozowa, która pozwoliłaby opracować listę nazwisk nie tylko tych kobiet – więźniarek z tej masakry, ale także i wszystkich ofiar podobozu KL Auschwitz-Bor/Budy.
Podczas uroczystości złożono wieńce i wiązanki oraz zapalono znicze przez następujące osoby i delegacje:
W imieniu Wojewody Małopolskiego Pana Krzysztofa Jana Klęczara Pani Joanna Florkiewicz-Kamieniarczyk Dyrektor Wydziału Rewaloryzacji Zabytków Krakowa i Dziedzictwa Narodowego w Krakowie, Pan Łukasz Kobielusz Zastępca Burmistrza, Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej w Brzeszczach Pan Jacek Wawro wraz z Radnymi Panem Janem Korczykiem Panem Krzysztofem Bieleninem, Panem Sławomirem Drobnym, Pan Maciej Puzoń, Zastępca Wójta Gminy Oświęcim Pan Rafał Zieliński, Konsul Generalny Francji Pani Veronique Dussaussois, Konsul Generalny Niemiec Pan Marc Eichhorn, w imieniu Dyrektora Narodowego Instytutu Dziedzictwa Pana Michała Krasuckiego Pan dr Witold Górny z Oddziału Terenowego NID w Krakowie, Zastępca Dyrektora Instytutu Pamięci Narodowej Oddział Kraków Pan dr Michał Wenklar, w imieniu Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau Pan dr Wojciech Płosa i Pani dr Wanda Witek-Malicka, Pani Dorota Mleczko Dyrektor Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej wraz z delegacją, Pani Joanna Klęczar-Deodat Dyrektor Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu, w imieniu Wojskowego Centrum Rekrutacji w Oświęcimiu Pani starszy kapral Natalia Herma i kapral Ilona Gibas, Pan Maciej Zawadzki Dyrektor Ośrodka Kultury w Brzeszczach w imieniu Samorządu Osiedlowego nr 5 Pan Maciej Puzoń Przewodniczący Samorządu oraz mieszkańcy.
Organizatorami uroczystości był Burmistrz Brzeszcz Pan Radosław Szot i Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau. Zabezpieczenie medyczno-techniczne OSP Brzeszcze Bór. Tłumacz Pan Jan Nagi.
Po części oficjalnej, uczestnicy zwiedzili historyczną wystawę w budynku kwaterowania więźniarek Karnej Kompani Kobiet. Dziś, po raz pierwszy zaprezentowaliśmy unikalny przedmiot ze zbiorów pod opieką naszej Fundacji. To oryginalna drewniana skrzynia z metalowymi okuciami i napisem na jej przodzie BW Auschwitz 94 469 dwie pierwsze litery BW to skrót od niemieckiej nazwy Bau Werk czyli „obiekt budowlany”.
Skrzynia ta łączy niejako historie budynku kwaterowania więźniarek Karnej Kompani Bor/Budy. Przypomnijmy – kilka lat temu podczas prac konserwatorskich odkryliśmy na elewacji oryginalny napis z czasu funkcjonowania obozu BL 35 w tym wypadku to oznaczenie budynku istniejącego przed wojną a wciągniętego w strefę funkcjonowania kompleksu obozu KL Auschwitz i oznaczenie BL czyli Bau Landwirtschaft „budynek gospodarstwa zewnętrznego” a na dziś prezentowanej skrzyni jest oznaczenie całkiem nowego budynku już zaprojektowanego przez komendanturę obozu KL Auschwitz już podczas jego funkcjonowania.
Ta niepozorna drewniana skrzynia została zapewne wykonana przez więźniów w obozowych warsztatach, niestety nie wiemy co mogła zawierać, być może kopie podręcznej dokumentacji technicznej tego budynku do przechowywania bezpośrednio na budowie.
Niestety ani w zasobach archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, ani nam nie udało się zdobyć informacji, z którego z budynków KL Auschwitz może dotyczyć nr 94. Zasób archiwów jest niekompletny i w większości został zniszczony podczas ewakuacji obozu przez samych Niemców jak i zagrabiony przez wyzwalających obóz Rosjan.
Podczas naszej ponad 20 letniej pracy w terenie związanym z funkcjonowaniem kompleksu obozu KL Auschwitz-Birkenau, a także już jako Fundacja podczas prac konserwatorskich przy poobozowych obiektach pod naszą opieką, udało nam się odkryć kilka nieznanych dotąd podziemnych obiektów związanych z infrastruktura techniczną i funkcjonowaniem kompleksu obozu KL Auschwitz-Birkenau.
Tylko mała część tego typu obiektów jest nam dziś znana a wiele z nich nadal jest zapomniana i są jeszcze ukryte pod ziemią. W naszej pracy często spotykamy się z relacjami okolicznych mieszkańców że zaraz po wojnie gdzieś tam był jakiś właz czy wejście które potem już nikomu niepotrzebne i zapomniane zostało zwyczajnie zapomniane i często zasypane ziemią.
Historia tej skrzyni pokazała nam jak mało jeszcze wiemy o funkcjonowaniu kompleksu obozu KL Auschwitz-Birkenau i postanowiliśmy jako Fundacja rozpocząć nowy projekt naukowo badawczy – Podziemny Auschwitz – Underground Auschwitz. Mamy nadzieje że uda nam się namówić do wspólnej pracy instytucje i muzea czy też tematycznie związane uniwersytety. Ważnym czynnikiem byłaby możliwość pozyskania środków finansowych na ten ważny cel by odkryć tą dotąd mało znaną tajemnice kompleksu obozu KL Auschwitz-Birkenau.
W naszej wspólnej przestrzeni tj. naszej Fundacji i Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w zakresie edukacji i upamiętnienia byłego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady KL Auschwitz-Birkenau, są jeszcze dotąd nieodkryte miejsca i przedmioty. Może u kogoś w domowych przekazach czy szpargałach znajdzie się jeszcze jakiś nieznany dotąd przekaz ustny o zapomnianych miejscach lub inne pamiątki związane z kompleksem obozowym KL Auschwitz-Birkenau, które zechcieliby Państwo przekazać – bardzo prosimy o kontakt z naszymi instytucjami.
