10 listopada naszą Fundację odwiedził Ambasador Izraela, Pan Ja’akow Finkelstein.
Podczas spotkania omówiliśmy wiele ważnych tematów dotyczących zarówno pamięci historycznej związanej z KL Auschwitz-Birkenau, jak i przyszłych planów oraz projektów naszej Fundacji w obszarze edukacji historycznej dotyczącej funkcjonowania byłego niemieckiego nazistowskiego kompleksu obozów koncentracyjnych i zagłady KL Auschwitz-Birkenau.
Nasza Fundacja jest drugą co do wielkości, po Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau, placówką nierozerwalnie związaną z ogromną, bo ponad 40-kilometrową strefą, którą obejmował kompleks obozowy KL Auschwitz-Birkenau.
Miejsca Pamięci znajdujące się pod opieką naszej Fundacji to między innymi podobozy KL Auschwitz, ale także nieczynne już zakłady pracy, takie jak nasza Zabytkowa Kopalnia Węgla Jawiszowice, czy obozowa kuchnia i kantyna dla załogi SS.
To bardzo ważna przestrzeń edukacji historycznej, ponieważ pokazuje kompleks obozowy KL Auschwitz nie tylko przez pryzmat zagłady i martyrologii, ale także odpowiada na pytanie, do jakich celów Niemcy wykorzystywali ogromną liczbę więźniów przetrzymywanych w obozie i jego podobozach. Najwyższy stan liczebny więźniów w całym kompleksie KL Auschwitz-Birkenau, wynoszący ponad 100 000 osób, odnotowano latem 1944 roku.
Ta ogromna poobozowa przestrzeń „Strefy Interesów”, z której formacja SS czerpała niewyobrażalne zyski dzięki przymusowej, niewolniczej pracy więźniów, do dziś pozostaje stosunkowo mało znana. Nasza Fundacja od kilkunastu lat, powoli, ale z uporem, stara się przywracać pamięć o tych miejscach oraz o więźniach obozu, których życie pochłonęła ta olbrzymia strefa.
Pan Ambasador podczas dzisiejszej wizyty zwiedził podobóz KL Auschwitz-Bor/Budy Frauenstrafkompanie – jedyną zewnętrzną karną kompanię kobiet, która funkcjonowała w okresie istnienia obozu Auschwitz. Zapoznał się z jego historią oraz zwiedził wystawę znajdującą się w budynku, w którym kwaterowano więźniarki.
To miejsce szczególnie ważne w historii kompleksu obozowego KL Auschwitz-Birkenau. Właśnie tutaj, na strychu budynku, w październiku 1942 roku niemieckie więźniarki funkcyjne – kapo, sprowadzone specjalnie z obozu Ravensbrück, gdzie były osadzone jako więźniarki kryminalne – dokonały bestialskiego mordu na prawie 90 francuskich Żydówkach.
Według władz obozowych kobiety te stanowiły odpowiedni „element” do pilnowania osadzonych tu karnie więźniarek, których jedynym „przewinieniem” było to, że Niemcy uznali je za wrogów III Rzeszy.
Sześć niemieckich kapo, przy udziale esesmanów pilnujących budynku z zewnątrz, dokonało brutalnej masakry. Posługując się narzędziami do prac polowych i leśnych – motykami, kopaczkami i siekierami – bestialsko okaleczały i mordowały francuskie więźniarki, a następnie wyrzucały ich ciała przez okna strychu na podwórze przed budynkiem.
Bardzo ważną częścią dzisiejszego spotkania była również wizyta w Zabytkowej Kopalni Węgla Jawiszowice.
Ta powstała w 1903 roku kopalnia jest miejscem niezwykle mocno związanym z historią. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku stała się pierwszą i jedyną państwową kopalnią węgla w przedwojennej Polsce.
Niestety, w 1939 roku, po napaści Niemiec na Polskę, przeszła pod niemiecki zarząd. W kolejnych latach stała się miejscem, w którym Niemcy po raz pierwszy zmusili więźniów KL Auschwitz, a następnie nowo utworzonego podobozu KL Auschwitz-Jawischowitz, do niewolniczej pracy pod ziemią.
Można powiedzieć, że kopalnia stała się pierwszym miejscem testowym tego nieludzkiego eksperymentu.
Zawodowi górnicy to ludzie przyzwyczajeni do wyjątkowo ciężkiej, wymagającej i niebezpiecznej pracy. Tymczasem niemieckie władze obozowe kierowały pod ziemię zwykłych ludzi, którzy po pozbawieniu wolności trafiali do kompleksu obozowego KL Auschwitz, a następnie byli zmuszani do pracy w kopalni.
Wygłodniali, często schorowani, pozbawieni sił i niemający żadnego doświadczenia w pracy górniczej więźniowie musieli realizować normy wydobycia węgla przekraczające wszelkie realne możliwości.
Podobóz KL Auschwitz-Jawischowitz i praca w kopalni stanowią jeden z najmroczniejszych i najtragiczniejszych rozdziałów historii całego kompleksu obozowego KL Auschwitz.
Na cmentarzu komunalnym w Brzeszczach znajduje się pierwszy grób ofiar ewakuacyjnego „Marszu Śmierci” więźniów KL Auschwitz ze stycznia 1945 roku.
W jednej mogile pochowano ludzi różnych wyznań – zarówno chrześcijan, jak i Żydów – oraz kilku niezidentyfikowanych więźniów. Ich pogrzeb odbył się 19 stycznia 1945 roku.
Przy tym grobie, wspólnie z Panem Ambasadorem, chwilą ciszy oddaliśmy hołd zarówno pochowanym tam ofiarom, jak i wszystkim ofiarom byłych niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych i zagłady.
To niezwykłe miejsce pamięci o ofiarach kompleksu obozowego KL Auschwitz, które przypomina również, że wobec cierpienia i śmierci wszyscy jesteśmy równi. Na płycie nagrobnej, obok siebie, wyryto dwa symbole religijne tej samej wielkości – żydowską Gwiazdę Dawida i chrześcijański krzyż.
Kolejnym miejscem odwiedzonym przez Pana Ambasadora była Judenrampe – miejsce, do którego od wczesnej wiosny 1942 roku do połowy maja 1944 roku Niemcy kierowali transporty deportacyjne z całej okupowanej przez siebie Europy.
Przywożono tu Żydów, Polaków, Romów, Sinti oraz ludzi innych narodowości i wyznań – wszystkich tych, których niemiecka III Rzesza skazywała na prześladowania, niewolniczą pracę i śmierć.
W 1943 roku, dzięki przymusowej pracy więźniów obozu, powstały tutaj dwa budynki obozowe.
Pierwszy z nich to Kartoffellagerhalle, nazywany „Ziemniaczarką” – magazyn ziemniaków, brukwi, marchwi, cebuli i innych płodów rolnych pochodzących z ogromnej, wspomnianej wcześniej „Strefy Interesów” obozu. Produkty te władze obozowe SS pozyskiwały dzięki darmowej, niewolniczej pracy więźniów.
To ogromny, liczący 250 metrów długości budynek, składający się z dziesięciu jednakowych hal, z których każda ma powierzchnię 1000 m².
Drugi, znacznie mniejszy budynek, to Krautsilo, nazywany „Kwaszarnią”. Pod kilkoma względami jest on obiektem unikatowym.
Również został zbudowany dzięki przymusowej, niewolniczej pracy więźniów. W jego wnętrzu znajdują się trzy rzędy specjalnych, wyłożonych kafelkami basenów o głębokości dwóch metrów, w których jednorazowo kiszono aż 380 ton kapusty.
Oczywiście kapusta ta nie była przeznaczona na potrzeby żywieniowe więźniów obozu. Sprzedawano ją i wysyłano w głąb III Rzeszy, a zyski trafiały do SS.
Więźniowie byli zmuszani do przygotowywania pól pod uprawę kapusty na terenie obozowej „Strefy Interesów”, następnie do jej sadzenia, zbierania i przetwarzania na kiszonkę. Dla niemieckich władz obozowych oznaczało to ogromne zyski osiągane kosztem niewolniczej pracy więźniów.
To właśnie przy tych budynkach, stojących w pobliżu torów przedwojennej kolejowej górki rozrządowej, którą Niemcy zaadaptowali na rampę wyładowczą transportów deportacyjnych, przez prawie trzy lata dokonywano selekcji nowo przybyłych więźniów.
Niemcy decydowali tutaj, kto zostanie uznany za przydatnego dla III Rzeszy jako przymusowa, niewolnicza siła robocza, a kto zostanie skierowany na natychmiastową śmierć w komorach gazowych.
Pan Ambasador odwiedził dziś również to Miejsce Pamięci – Judenrampe – oraz znajdujące się tutaj dwa poobozowe budynki, które pozostają pod opieką naszej Fundacji.
Podczas dzisiejszej wizyty Ambasadora Ja’akowa Finkelsteina, mimo bardzo napiętego programu i poruszania niezwykle trudnych tematów, udało nam się – w naszej ocenie – wypracować pierwsze podstawy ewentualnej przyszłej współpracy w zakresie edukacji i zachowania pamięci historycznej.
Co szczególnie ważne, pojawiła się również możliwość stworzenia w przyszłości wspólnej platformy służącej pogłębianiu dialogu między młodzieżą polską i izraelską.
Patrząc w przyszłość, wierzymy, że właśnie edukacja młodego pokolenia jest jednym z naszych najważniejszych wspólnych zadań.
To młodzi ludzie przejmą po nas rolę strażników pamięci.
Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau
