15 sierpnia 2026 minęły 84 lata od przybycia pierwszego transportu 150-ciu więźniów z niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady KL Auschwitz-Birkenau do podobozu KL Auschwitz-Jawischowitz. Byli to Żydzi deportowani do KL Auschwitz z Francji. To pierwszy przypadek w niemieckim nazistowskim systemie obozowym wykorzystania więźniów do przymusowej niewolniczej pracy pod ziemią.
Uroczystości odbyły się dziś o godzinie 10:00 tej, wszyscy, którzy chcieli upamiętnić to wydarzenie mogli oddać cześć i poświęcić chwile na zadumę.
W upamiętnieniu uczestniczyli: Pani Teresa Jankowska Wicestarosta Powiatu Oświęcimskiego, w imieniu Gminy Brzeszcze Burmistrz Brzeszcze Pan Radosław Szot, w imieniu Rady Miejskiej w Brzeszczach Przewodnicząca Rady Miejskiej w Brzeszczach Pani Danuta Socha wraz z Wiceprzewodniczącymi Rady Panią Bogusławą Dudzic i Panem Jacek Wawro, w imieniu Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Krakowie Pani Cecylia Radoń, Pani Dorota Mleczko Dyrektor Muzeum Pamięci Mieszkanców Ziemi Oświęcimskiej, w imieniu Wojskowego Centrum Rekrutacji w Oświęcimiu starszy kapral Natalia Herma, w imieniu Akademi Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie dr. Artur Kapturski, w imieniu Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu Pani Natalia Czebotar, w imieniu Ośrodka Kultury w Brzeszczch Pani Renata Kubajczyk, delegacja Rady Sołeckiej w Jawiszowicach w osobach Pan Stanisław Pastuszka, Pan Bartłomiej Drewniak, Pani Marta Korczyk, delegacja Stowarzyszenia Pokolenia koło w Brzeszczach, pozostałe delegacje stowarzyszeń oraz mieszkańców.
Utworzony w 1942 roku podobóz KL Auschwitz-Jawischowitz w 1944 roku osiągnął stan maksymalny tj. ponad 2500 osadzonych. Byli to więźniowie pochodzący z krajów całej ówczesnej okupowanej Europy – Polski, Francji, Holandii, Czech, Słowacji, Włoch, Belgii, Węgier, Jugosławii, Rosji, Austrii, Ukrainy, Niemiec. W 95% więźniami byli Żydzi, pozostałą część stanowiły osoby pochodzenia nieżydowskiego. Warunki pracy więźniów i życia w podobozie były bardzo ciężkie, panowała w nim wysoka śmiertelność, odbywały się też częste selekcje więźniów. Nie jest dokładnie ustalona liczba ofiar niemieckiego nazistowskiego podobozu KL Auschwitz-Jawischowitz, ale pochłonął on życie kilku tysięcy więźniów, z czego co najmniej około 2 tysięcy ludzi zginęło tylko w następstwie samych przeprowadzanych w obozie selekcji.
15 sierpnia 2025 roku po 84 latach – upamiętniliśmy to wydarzenie w Miejscu Pamięci pod pomnikiem ofiar podobozu KL Auschwitz-Jawischowitz symbolicznym złożeniem kwiatów.
Po uroczystości został zaprezentowany wyjątkowy i oryginalny obozowy przedmiot, który trafił do zbioru pod opieką naszej Fundacji zaledwie kilka dni wcześniej. To część dużego obozowego kotła do gotowania posiłków – jego wewnętrzny „gar” o pojemności 330 litrów. Jest wykonany z grubej blachy pokrytej wewnątrz emalią. Kocioł ten trafił do naszych zbiorów z jednego z okolicznych gospodarstw, gdzie był używany jako zbiornik na wodę, a wcześniej przy pracach murarskich jako zbiornik do gaszenia wapnia i pojemnik na gotowa zaprawę murarską o czym świadczą znajdujące się na nim jeszcze jej resztki. Został pozyskany w pierwszych miesiącach zaraz po wyzwoleniu w 1945 roku z którejś z obozowych kuchni Auschwitz, ale już raczej nie uda nam się ustalić z której.
Pamiętajmy że Niemcy przybudowując kompleks obozu KL Auschwitz wysiedlili kilkanaście okolicznych wiosek zabierając wysiedlanym przymusowo mieszkańcom cały dobytek i wyburzając ich domy. Powracający w 1945 roku z wysiedleń ludzie nie mając nic trafiali w pustą przestrzeń po swoich domach. Nie posiadając niczego by zacząć żyć od nowa adaptowali wszystko co zastali w przestrzeni obozowej strefy interesów Auschwitz. Tak też i ten gar po zdemontowaniu go i wyjęciu z blaszanej obudowy został początkowo wykorzystany jako poidło dla zwierząt.
Warto też przypomnieć tu fakt, że Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau powstało dopiero w 1947 roku i w zasadzie z całej ponad 40 kilometrowej strefy obozu KL Auschwitz zajęło się tylko obozem macierzystym czyli Auschwitz I i Birkenau. A całość w tej ponad 40 kilometrowej byłej strefie interesów Auschwitz poobozowego majątku została naturalną koleją rzeczy wchłonięta przez powracające i odradzające się na nowo życie.
Bardzo dziękujemy darczyńcom za przekazanie nam kolejnego oryginalnego przedmiotu z czasów obozowych jak i wszystkim ludziom, którzy już wcześniej od kilkunastu lat przekazywali nam poobozowe pamiątki. Dziękujemy za tak duże zaufanie społeczne którym od lat okoliczni mieszkańcy doceniają naszą działalność w upamiętnianiu historii byłego niemieckiego nazistowskiego Kompleksu Obozu Koncentracyjnego i Zagłady KL Auschwitz-Birkenau.
Nasza Fundacja jest tu na miejscu, drugim po Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau buforem Pamięci o KL Auschwitz-Birkenau, a działając także cały czas w terenie udało nam się zgromadzić drugi co do wielkości zbiór oryginalnych przedmiotów po kompleksie obozowym KL Auschwitz-Birkenau i jego podobozach. Największy zbiór oryginalnych poobozowych przedmiotów znajduje się pod opieką Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego obecnie to Pani Minister Marta Cienkowska a jego depozytariuszem jest Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, a mniejszy ale też liczący kilkanaście tysięcy oryginalnych poobozowych przedmiotów jest właśnie pod opieką naszej Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau.
Organizatorami dzisiejszych uroczystości byli: Burmistrz Brzeszcz Pan Radosław Szot i Prezes Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau Agnieszka Molenda-Kopijasz.
Burmistrz Gminy Brzeszcze
